बास्केटबॉल खेळाची माहिती । Basketball information In Marathi

Basketball Team

बास्केटबॉल (Basketball information In Marathi)  हा एक सांघिक खेळ आहे. ५ खेळाडूंचे दोन संघ चेंडू बास्केटबॉल जाळीमधे टाकून अधिकाधीक गुण मिळवण्याचा प्रयत्न करतात. बास्केटबॉल जगातील एक अतिशय लोकप्रिय खेळ आहे.

अनुक्रमणिका

इतिहास | History

बास्केटबॉल या खेळाचा शोध १८९१ साली डॉ.जेम्स नाइस्मिथ नावाच्या कॅनेडियन वैद्यकाने लावला होता. डॉ. जेम्स बास्केटबॉलचे जनक म्हणून ओळखले जातात.

डॉ. नैस्मिथ यांनी महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर, त्यांनी स्प्रिंगफील्डमधील वायएमसीए प्रशिक्षण शाळेत जाण्यापूर्वी मॅकगिलचे एथलेटिक संचालक म्हणून काम केले. जेव्हा नैस्मिथ स्प्रिंगफील्ड वायएमसीए इंटरनॅशनल ट्रेनिंग कॉलेजमध्ये शारीरिक शिक्षक म्हणून काम करत होते.

भारताने १९५१ मध्ये दिल्ली येथे आशियाई सामन्यांमध्ये या खेळात प्रथमच भाग घेतला. त्यानंतर १९५४ मध्ये भारतीय संघाने पाकिस्तनचा यशस्वी दौरा केला. १९५४ पर्यंत राष्ट्रीय अजिंक्यपदाचे सामने बाद पद्धतीने (नॉक आउट) घेण्यात येत असत. परंतु त्या वर्षापासून हे सामने बाद झाले आणि साखळी संमिश्र पद्धतीने (लीग कम नॉक आउट) घेतले जाऊ लागले.

Basketball information In Marathi
Basketball information In Marathi

खेळाचे नियम | Rules

इंटरनॅशनल बास्केटबॉल (Basketball information In Marathi) फेडरेशन’ च्या नियमांनुसार स्त्रियांचे राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय सामने जरी पुरुषांच्या नियमांनुसार होत असले, तरी कित्येक देशांत पुरुषांच्या नियमांत काही फेरफार करून स्त्रिया हा खेळ खेळतात.

  • बास्केटबॉलचा सामना प्रत्येकी वीस मिनिटांच्या दोन भागांमध्ये खेळला जातो. मध्यंतरी दहा मिनिटांची विश्रांती असते.
  • खेळाच्या सुरवातीला दोन्ही संघांचे मध्यवर्ती खेळाडू (सेंटर) मध्यवर्तुळात एकमेकांकडे व आपापल्या गोलकडे तोंड करून, डावा हात मागे ठेवून उभे राहतात.
  • पंच मध्यभागी येऊन त्यांच्यामध्ये साधारण २ ते २.५ मी. (७ – ८ फुट) उंच हवेत चेंडू उडवितो.
  • तो हवेत पूर्णपणे उंच गेल्यावरच खेळाडूस त्यास स्पर्शण्याची वा हाताने मारण्याची परवानगी असते.
  • सुरवातीप्रमाणेच १० मिनिटांच्या मध्यंतरानंतर तसेच तांत्रिक नियमभंग होऊन मुक्तफेक केल्यानंतरही ही क्रिया केली जाते.
  • प्रत्येक संघात ५ खेळाडू असतात. त्यांची स्थाने ठरलेली असतात.
  • क्रमांक १ व दोनचे खेळाडू बचावाचे/ रक्षणाचे कार्य करतात, त्यांना अनुक्रमे ‘लेफ्ट गार्ड’ (डावीकडील रक्षक) व ‘राइट गार्ड’ (उजवीकडील रक्षक) म्हणतात.
  • क्रमांक तीन, चार व पाच या खेळाडूंना अनुक्रमे ‘लेफ्ट फॉरवर्ड’ (डावा आघाडी), ‘सेंटर’ (मध्यवर्ती) व ‘राइट फॉरवर्ड’ (उजवी आघाडी) अशी नावे आहेत.
  • प्रत्येक संघाला बदली खेळाडू खेळवता येऊ शकतो.
  • खेळामध्ये पाच वेळा खेळाडूंची बदली करता येते.
  • खेळाडूंना धक्काबुक्की करण्याव्यतिरिक्त खेळ लांबवणे, खेळताना मधूनच बाहेर जाणे वगैरे तांत्रिक नियमभंग एखाद्या संघाकडून घडल्यासही त्याच्या प्रतिपक्षास मुक्तफेकी (Free throw) ची संधी मिळते. मात्र अशा मुक्तफेकीने गोल झाल्यास त्यास फक्त एक गुण मिळतो.
  • एरव्ही खेळताना झालेल्या गोलास (फील्ड गोल) २ गुण असतात.
  • खेळताना चेंडू ग्राऊंडच्या बाहेर गेल्यास, ज्या संघाने तो बाहेर घालवला असेल, त्याच्या विरुद्ध संघास तो जेथून बाहेर गेला असेल, त्या ठिकाणाहून आत फेकता येतो.
  • तसेच गोल झाला की, चेंडू पुन्हा मध्यभागी न आणता तिकडील ग्राऊंडधील खेळाडूंपैकी एकाने तो अंतिम रेषेपासून आत फेकावयाचा असतो. यामागे वेळ वाचवण्याचा उद्देश असतो.
  • खेळाडूंची अदलाबदल करण्यासाठी किंवा खेळाडू जखमी झाल्यास प्रत्येक संघास तीन वेळा एके-ऐक मिनिटाचा कालावधी (टाइम आउट) मागून घेता येतो.
  • प्रत्येक डाव संपूर्ण वीस मिनिटांचा होतो. खेळाच्या शेवटी जो संघ जास्त गुण मिळवेल तो विजयी ठरतो.

मैदान । Ground

Basketball information In Marathi
आंतरराष्ट्रीय बास्केटबॉल फेडरेशन बास्केटबॉल मैदान । Basketball Ground
  • बास्केटबॉल कोर्ट अनेक वेगवेगळ्या आकारात आसतात.
  • नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशन (एनबीए) मध्ये मैदान ९४.५० फूट (२८.७ X१५.२ मीटर) आसते.
  • तर अंतर्गत आंतरराष्ट्रीय बास्केटबॉल फेडरेशन (फिबा) नियम, कोर्ट थोडे लहान आहे, त्याचे माप २८ X १५ मीटर (९१.८६ X ४९.२१ फूट) असते.
  • हौशी बास्केटबॉलमध्ये, कोर्ट आकार मोठ्या प्रमाणात बदलतात. अनेक जुने हायस्कूल जिम ८४ फूट (२६ मीटर) किंवा ७४ फूट (२३ मीटर) लांबीचे होते.
  • बास्केट नेहमी खालुन १० फूट (३.०५ मीटर) वर असतात.

चेंडू। Ball

बास्केटबॉल चेंडू, Basketball information In Marathi
बास्केटबॉल चेंडू
  • युथ बास्केटबॉल (Basketball information In Marathi) २७ इंच (६९ सेमी) परिघ असू शकतो.
  • राष्ट्रीय महाविद्यालयीन अ‍ॅथलेटिक असोसिएशन (NCAA) पुरुषांचा चेंडू जास्तीत जास्त ३० इंच (७६ सेमी) आणि NCAA महिलांचा चेंडू जास्तीत जास्त २९ इंच (७४ सेमी) चा आसतो.
  • नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशन (NBA) मध्ये बास्केटबॉलचे मानक २९.५ इंच (७५ सेमी) परिघामध्ये आणि महिला राष्ट्रीय बास्केटबॉल असोसिएशन (WNBA), जास्तीत जास्त घेर २९ इंच (७४ सेमी) असु शाकतो.

आकार । Size

वेगवेगळ्या वयोगटांसाठी वेगवेगळे आकारचे चेंडू वापरले जातात.

आकारप्रकारपरिघवजननोट्स
पुरुष७५० ते ७७० मिमी मध्ये५८० ते ६२० ग्रॅमपुरुष आणि मुले वय १५ आणि त्यावरील.
महिला७१५ ते ७३० मिमी५१० ते ५५० ग्रॅम१२ ते १४ वयोगटातील मुले. 
१२ वर्षे आणि त्यावरील महिला आणि मुली
युवक
(उत्तर अमेरिका)
मध्ये 
६८५ ते ७०० मिमी
४६५ ते ४९५ ग्रॅम९ ते ११ वर्षे वयोगटातील मुले आणि मुली
युवक
(उत्तर अमेरिका)
६५० मिमी४०० ग्रॅम5-8 वर्षे वयोगटातील मुले आणि मुली
मिनी
(उत्तर अमेरिका)
५६० मिमी२८० ग्रॅम4-8 वर्षे वयोगटातील मुले आणि मुली

बास्केटबॉल उत्पादक । Basketball Manufacturers

काही उत्तम बास्केटबॉल बनवणा-या कंपन्यांची नावे खालील प्रमाणे

  • स्पाल्डिंग
  • मोल्टेन
  • विल्सन
  • रॉलिंग्ज
  • नायके
  • निविया
  • अदिदास
  • अवारो
  • बेडेन स्पोर्ट्स
  • डनलॉप
  • किपस्टा
  • मिकासा
  • मिटर

फॉल्स

वैयक्तिक दोष

मारणे, ढकलणे, थप्पड मारणे, पकडणे, आक्षेपार्ह खेळाडूचा मार्ग रोखण्यासाठी हातपाय चिकटवणे किंवा इतर कोणताही बेकायदेशीर शारीरिक संपर्क

आक्षेपार्ह फॉल

जेव्हा एखादा आक्षेपार्ह संघ खेळाडू धावतो किंवा एखाद्या बचावपटूला ढकलतो ज्याने आपली बचावात्मक स्थिती स्थापित केली आहे.

मार्को जॅन्सन क्रिकेटपटू

तांत्रिक चूक

चुकीची भाषा, अश्लीलता, अश्लील हावभाव किंवा इतर कोणतेही खेळांसारखे आचरण.

वेळेचे निर्बंध

३-सेकंद नियम

एक खेळाडू जास्तीत जास्त ३ सेकंदांसाठी विरुद्ध संघाच्या प्रतिबंधित क्षेत्रात असू शकतो.

५ सेकंदाचा नियम

एका खेळाडूला कोर्टमध्ये बॉल आत जाण्यासाठी ५ सेकंद असतात.

८ सेकंदाचा नियम

आक्षेपार्ह बाजूकडे चेंडू विरुद्ध कोर्टात हलवण्यासाठी ८ सेकंद असतात.

२४-सेकंदाचा नियम

आक्षेपार्ह संघाकडे शॉटचा प्रयत्न करण्यासाठी २४ सेकंद असतात आणि चेंडू रिमला स्पर्श करतो.

Source

मरियप्पन थांगावेलू उंच उडीपटू

भारतीय बास्केटबॉल खेळाडू

क्र.भारतीय बास्केटबॉल खेळाडू
सतप्रकाश यादव
अकिलन परी
विशेश भृगुवंशी
प्रशांती सिंह
गीथू अण्णा जोस
अनिता पॉलदुराई
अजमेर सिंग
अमृतपाल सिंग
अमज्योत सिंग
१०सतनाम सिंग
भारतीय बास्केटबॉल खेळाडू

प्रमुख स्पर्धा

२०१९ FIBA ​​बास्केटबॉल वर्ल्ड कप लोगो, Basketball information In Marathi
२०१९ FIBA ​​बास्केटबॉल वर्ल्ड कप लोगो
Source

FIBA प्रत्येक चार वर्षांनी बास्केटबॉल विश्वचषक त्याची प्रमुख स्पर्धा आयोजित करण्यासाठी समन्वय साधते. बास्केटबॉलचा कॅनेडियन आविष्कारक जेम्स नैस्मिथ यांच्या सन्मानार्थ  नाईस्मिथ ट्रॉफीसाठी जगभरातील 32 संघ साक्षीदार आहेत .

पुरुषांच्या कार्यक्रमाबरोबरच महिला संघांसाठी FIBA ​​महिला बास्केटबॉल विश्वचषक नावाचा आणखी एक समांतर कार्यक्रम होतो. हे देखील १९८६ पासून, ४ वर्षानी आयोजित केले जातात.

1 thought on “बास्केटबॉल खेळाची माहिती । Basketball information In Marathi”

Leave a Comment